بندر انزلى انزلى از بنادر باصفا و از هر جهت نهايت استعداد از براى آبادانى دارد . و در چهار فصل سبز و خرم است و ميوه‌جات سردسيرى و گرمسيرى در او يافت مىشود ، خاصه مركبات آن‌كه در كمال امتياز و ارزانى و فراوانى است . و در يك طرف او رودخانه و دو طرف [ ديگر ] او مرداب و درياست كه سه طرف او آب و يك طرف خشكى است كه به طوالش مىرود . و هر جاى از زمين انزلى را دو ذرع حفر كنند آب شيرين و خوشگوار بيرون مىآيد . و هيچ بندرى از حيثيت آب و خوب عمل آمدن درختان مركبات به اين وضع و خوبى ديده نشده است . و قريب دو هزار خانوار سكنهء آن است كه تقريبا هشت هزار نفوس آن مىشود . و دويست و پنجاه دكاكين و سه حمام و پنج شش مسجد كوچك و بزرگ و يك كليسا و بيست سى نفر ارامنه و تجار خارجه و توپخانه و قورخانه و سه عمارت دولتى دارد . يكى عمارت برج است كه شمس العماره مىگويند و بسيار عمارت عالى ، و شرق و شمال او دريا و مشتمل بر پنج مرتبه است . و جميع مراتب از هر طرف ايوان و غلام - گردشها كه از چوب و سقفشان از چوب منقش است . و همهء مراتب مبل و اسباب از قبيل فرش و ميز و صندلى و غيره دارد منتها قدرى كهنه شده . و ارتفاع اين برج بيست و دو ذرع عراقى است . و اين عمارت در زمان حكومت ميرزا سعيد خان وزير امور خارجه به گيلان حسب‌الامر ، بنا شده و ناتمام ماند . ميرزا محمد حسين خزانه كه از جانب معير الممالك نظام الدوله به حكومت رفت ، به اتمام رسانيد و قدرى ناتمامى هم كه داشت در زمان حكومت معتمد الملك مشير الدوله به اتمام رسيد . و غالبا اكبر خان بيگلربيگى ، مباشر ساختن اين عمارت بود . و يكى هم عمارت مشهور به عمارت معتمد الدوله است كه در اوايل اين دولت ابد آيت منوچهر خان معتمد الدوله حسب‌الامر ساخته و با گچ و آجر دو مرتبه ، و بسيار خوب عمارتى است . و يكى هم عمارت صدرى معروف است كه بر حسب دستورالعمل ميرزا